بازار جهانی خاک فسفات (Phosphate Rock) در سه‌ماهه دوم سال ۱۴۰۴ همچنان یکی از موضوعات اصلی زنجیره تأمین کودهای فسفاته است. اهمیت این ماده معدنی به‌عنوان خوراک اصلی تولید اسید فسفریک، DAP، MAP و TSP باعث شده که تغییرات قیمتی و تحولات صادراتی آن به‌طور مستقیم بر بازار کودهای شیمیایی اثرگذار باشد. بررسی گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که قیمت‌ها در بیشتر مبادی صادراتی نسبتاً باثبات بوده‌اند، اما در بخش خاک با عیار بالا روند صعودی مشاهده می‌شود، این در حالی است که خاک با عیار پایین‌تر به دلیل وفور عرضه تحت فشار باقی مانده است.

صادرات فسفات مراکش: رشد چشمگیر و متنوع‌سازی بازارها

مراکش همچنان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان خاک فسفات در جهان است. طبق داده‌های Global Trade Tracker، صادرات این کشور در ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۵ با رشد ۲۶ درصدی به ۳.۴۲ میلیون تن رسید. سهم هند از این صادرات حدود ۹۵۷ هزار تن (+۲۰٪) بوده که جایگاه این کشور را به‌عنوان بزرگ‌ترین مشتری مراکش تثبیت می‌کند. در کنار هند، بازارهای دیگری نیز رشد چشمگیری داشتند: مکزیک با ۴۵۱ هزار تن (+۱۶٪)، ترکیه با ۲۲۳ هزار تن (+۵۸٪) و لبنان با جهش بی‌سابقه به ۲۵۲ هزار تن (از تنها ۳۳ هزار تن سال قبل). همچنین، صادرات به کشورهای اروپای شرقی مانند لهستان (۱۶۰ هزار تن) و لیتوانی (۱۴۴ هزار تن) و حتی نیوزیلند (۸۶ هزار تن) برای اولین بار ثبت شده است.

این تنوع‌سازی در مقاصد صادراتی نشان می‌دهد که مراکش به‌طور استراتژیک در حال کاهش وابستگی به بازار هند است و با ورود به بازارهای جدید، جایگاه جهانی خود را تثبیت می‌کند. قیمت‌های فوب مراکش برای خاک فسفات ۶۸–۷۲٪ BPL در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ در بازه ۱۵۳ تا ۲۶۸ دلار/تن قرار داشته که نسبت به سه‌ماهه اول اندکی افزایش نشان می‌دهد.

فسفات الجزایر: ثبات قیمت و کاهش صادرات

الجزایر قیمت خاک فسفات ۶۳–۶۶٪ BPL را با وجود فشار رقابتی، در سطح ۹۵ تا ۱۱۵ دلار/تن فوب برای سه‌ماهه سوم، ثابت نگه دارد. با این حال، صادرات الجزایر در نیمه اول سال حدود ۲۰ درصد کاهش یافت و به ۸۰۰ هزار تن رسید که دلیل اصلی آن عملیات تعمیر و نگهداری معادن اعلام شده است. این کاهش عرضه می‌تواند فرصت بیشتری برای رقبا مانند مصر و مراکش در بازارهای آسیایی ایجاد کند.

فسفات پرو: تداوم رکوردزنی در صادرات

پرو همچنان یک صادرکننده مهم در بازار جهانی خاک فسفات است. صادرات این کشور در سال ۲۰۲۴ با رشد ۱.۵ درصدی به ۴.۸۱ میلیون تن رسید که رکوردی جدید محسوب می‌شود. بازار اصلی پرو ایالات متحده است (۳.۱۱ میلیون تن، +۲٪)، و پس از آن برزیل (۱.۱۴ میلیون تن، +۷٪). در مقابل، صادرات به آرژانتین کاهش ۱۵ درصدی داشته است. در هفت ماه نخست ۲۰۲۵ نیز پرو توانسته ۲.۹۱ میلیون تن صادر کند (+۱۱٪ نسبت به سال قبل)، که نشان‌دهنده پایداری جایگاه این کشور است.

هند: تقاضای پایدار و رقابت تأمین‌کنندگان

بازار هند به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار جهانی خاک فسفات همچنان فعال باقی مانده است. مناقصه اخیر شرکت RCF برای خرید ۷۰ هزار تن خاک فسفات با عیار حداقل ۲۹٪ P₂O₅ از مصر (به قیمت ۱۱۲ دلار CFR) نشان داد که تأمین‌کنندگان مصری توانسته‌اند قیمت رقابتی‌تری نسبت به رقبایی مانند اردن و مراکش ارائه دهند.

قیمت‌های فعلی برای خاک فسفات با عیار پایین حدود ۱۱۴–۱۲۵ دلار CFR گزارش شده است (مراکش: ۱۱۴–۱۱۵ دلار، اردن: ۱۲۲–۱۲۳ دلار، مصر: ~۱۲۵ دلار). در مقابل، خاک‌های پرعیار مراکش افزایش قابل توجهی داشته و در محدوده ۲۱۰–۲۳۰ دلار CFR معامله می‌شوند.

این اختلاف قیمتی باعث شده تولیدکنندگان کود در هند همچنان خاک فسفات را به‌عنوان خوراک ترجیح دهند، چراکه حاشیه سود تولید از مسیر خاک (Rock Route) بین ۱۷ تا ۲۲ دلار/تن بیشتر از مسیر اسید فسفریک تخمین زده می‌شود.

فسفات مصر: ثبات نسبی قیمت‌ها

قیمت خاک فسفات مصر در محدوده ۶۰–۱۱۰ دلار/تن فوب ارزیابی شده است. اگرچه برخی منابع سقف قیمتی پایین‌تر را ذکر می‌کنند، اما قراردادهای اخیر با هند (مانند مناقصه RCF) نشان می‌دهد که بازگشت قیمت‌ها به این سطح همچنان امکان‌پذیر است. مصر با تمرکز بر بازار هند و تغییر مسیر صادرات از چین به آسیای جنوب شرقی توانسته حضور خود را تقویت کند.

فسفات سوریه: کاهش شدید صادرات اما نشانه‌های احیا

صادرات خاک فسفات سوریه در سال ۲۰۲۵ احتمالاً بیش از ۵۰ درصد کاهش خواهد داشت و به کمتر از ۰.۹ میلیون تن می‌رسد. این افت شدید پس از پایان جنگ داخلی در دسامبر ۲۰۲۴ و تغییر ساختار حاکمیتی رخ داده است. با این حال، وزارت انرژی دولت موقت سوریه کنترل فروش فسفات را برعهده گرفته و برخلاف گذشته توانسته مستقیماً با خریداران مذاکره کند.

در همین راستا، هفته گذشته یک کشتی ۲۰ هزار تنی به منظور صادرات به اروپای شرقی در بندر طرطوس بارگیری شد. با احتساب این محموله، صادرات سوریه از ابتدای سال به حدود ۳۰۸ هزار تن رسیده است.

چین: واردکننده‌ای بزرگ با آینده مبهم

قیمت داخلی خاک فسفات ۲۸٪ P₂O₅ در استان هوبئی چین در حدود ۱۰۰۰ یوان (۱۳۹ دلار) ثابت مانده است. واردات چین در ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۵ با کاهش ۱۸ درصدی به ۸۸۹ هزار تن رسید. مصر و اردن سهم قابل توجهی از این صادرات را به خود اختصاص داده اند، هرچند حجم صادرات مصر ۳۹٪ و اردن ۲۴٪ کاهش یافت. در مقابل، پرو و پاکستان توانستند حضور خود را تقویت کنند.

طبق تحلیل‌ها،در صورت توسعه منابع داخلی واردات چین احتمالاً تا سال ۲۰۳۰ به‌طور کامل متوقف خواهد شد؛ هرچند این روند ممکن است سریع‌تر هم رخ دهد.

روسیه: رشد محدود قیمت‌ها

قیمت خاک فسفات پرعیار (۳۹٪ P₂O₅) روسیه در سه‌ماهه سوم به ۲۶۰–۳۰۰ دلار/تن فوب افزایش یافت که اندکی بالاتر از فصل قبل است. تقویت ارزش روبل در برابر دلار نیز به رشد قیمت دلاری کمک کرده است.

برزیل: رشد واردات و تنوع مبادی

برزیل در سال ۲۰۲۵ تاکنون ۱.۱۳ میلیون تن خاک فسفات رزرو کرده که بیشتر آن از پرو تأمین می‌شود. با این حال، محموله‌هایی از مصر، الجزایر و مراکش نیز وارد می‌شوند. آمارها نشان می‌دهد که واردات برزیل در سال ۲۰۲۴ به ۱.۳۴ میلیون تن کاهش یافت (از ۱.۴۹ میلیون تن در ۲۰۲۳)، اما پرو سهم خود را افزایش داده است.

خاک فسفات چیست؟